Papa Urbanus ve Clermont Konsili: Seferin Başlangıcı
27 Kasım 1095 Salı günü, Papa halka hitap edecekti. Bu sebeple papalık tahtı şehrin doğu kapısı önünde, açık havada, bir kürsü üzerine yerleştirildi. Urbanus ayağa kalktı.
Urbanus nutkuna doğudaki kardeşlerine yardım etmenin zorunluluğunu dinleyicilerine bildirmekle başlamıştır. Doğu rica etmişti; çünkü Müslümanlar Hristiyanlığın kalbine giriyor ve orada yağmalar yapıyorlardı. Üzerine basa basa Kudüs’ün kutsallığına işaret ediyor ve oraya giden hacıların çektikleri zorluklardan bahsediyordu. Gerçekten de bölgedeki Hristiyanlar zor durumdaydı.
Bu karanlık tabloyu tasvir ettikten sonra, büyük bir çağrıda bulundu. Batı, Doğu’yu kurtarmalıydı. Zengin, fakir, asil veya serf hepsi yola dökülmeliydi. Ancak böylece kurtulabilirlerdi. Herkes yaz başlangıcında hareket etmek üzere hazırlanmalıydı. Urbanus büyük halk hatiplerine ait bir sanatla ve ateşli bir heyecanla konuşmuştu. Yankı müthiş oldu. “Deus le Volt!” (Tanrı bunu istiyor!) sesleri papanın sözünü kesmekteydi. Yüzlerce kişi konuşma hemen bittikten sonra tahtın etrafına koşuştular ve Kutsal Sefer’e katılmak istediler. Bundan sonra Kardinal Gregorius dizlerinin üstüne çökerek Confiteor‘u yüksek sesle okumaya başladı ve halk tekrar etti. Dua bitince Urbanus kalktı, dinleyicilerinden hazırlanmalarını istedi.
Herkes yurdunu ve ocağını 15 Ağustos günü terk edip Konstantinopolis’te buluşmak üzere yola çıkacaktı. Yüzyıllar boyu anlatılacak, sonsuz kahramanlıklar ve bir o kadar acının görüldüğü muazzam Kutsal Haçlı Seferleri, tüm kudretiyle başlamış bulunuyordu. Avrupa’da bu destan, en az 500 yıl boyu anlatılacaktı…
İlk Hedef: Selçuklu Başkenti İznik (Nikaia) ve Kuşatma
İlk hedef Selçuklu Başkenti İznik (Nikaia) idi. Zaman iyi seçilmişti; çünkü Kılıç Arslan, Danişmendliler ve Ermenilerin Malatya ile ilgili bir anlaşmazlığını çözmek üzere doğu sınırında bulunuyordu. Kılıç Arslan batıdan gelen bu orduyu ciddiye almamıştı. Onları küçümsüyordu. Pek muhtemeldir ki, onun Konstantinopolis’te bulunan casusları da efendilerini sevindirmek amacıyla imparatorla Haçlılar arasındaki ihtilafı abartarak anlattığından, Sultan büyük bir özgüvenle karısını ve çocuklarını İznik surları içinde bırakmıştı.
Ancak Haçlı kuvvetlerinin Pelekanon’da toplandıklarını duyduğunda ordusunun bir kısmını göndermişti, kendisi de bu grubu arkadan takip etmek üzere yola çıkmıştı. Sultanın birlikleri ise çok geç kaldılar. Godefroi de Bouillon’un ordusu Pelekanon’u 26 Nisan civarında terk ederek İzmit’e gitti ve orada üç gün bekleyerek Tankred’in emrindeki Bohemund ordusu, Pierre l’Hermite ve onun adamlarıyla buluştu.
6 Mayıs’ta İznik önündeydiler. Godefroi karargâhını şehrin kuzey suru, Tankred doğu suru önünde kurdu. Güney sur tarafı Raymond’a bırakıldı. Selçuklu garnizonu takviyeye ihtiyaç duymaktaydı. Selçuklu ordusu ise çok uzaktaydı. Daha öncüler yetişemeden 16 Mayıs’ta şehir kuşatıldı. İlk Selçuklu birlikleri geldiğinde şehri kara tarafından tamamen kuşatılmış buldular. Bunlar bir çarpışmaya girip yenildikten sonra geri çekildiler.
Sultan, 21 Mayıs civarında ordusuyla güney tarafından geldi ve ani bir taarruzla Haçlılara saldırdı. Savaş gayet sıkı bir biçimde bütün gün sürdü; fakat Selçuklular ilerlemekten ziyade gerilemeye başlamışlardı. Gece bastırdıktan sonra Kılıç Arslan geri çekildi. Haçlı ordusu ondan daha güçlüydü ve adam adama mücadelede onun askerleri Batı’nın şövalyeleri karşısında güçsüz kalmışlardı. Dağlara doğru geri çekilmek ve şehri kaderine bırakmakta karar kıldı.
Sultanın geri çekilmesinden sonra şehir garnizonunun morali düşerek teslim oldular. 19 Haziran’da Haçlılar gün ışıdığında şehrin surlarında İmparatorluk bayrağı dalgalandığını gördüler. İlk zafer kazanılmış, Kutsal Ordu ilk başarısını elde etmişti.
Eskişehir Savaşı (Dorylaeum) ve Anadolu’nun Geçilmesi
Sultan Kılıç Arslan İznik yenilgisinden sonra kuvvetlerini yeniden toplamak ve Danişmendliler ile ittifak yapmak üzere doğuya çekilmişti. İznik’in kaybı onu derinden etkilemiş ve hazinesinin büyük kısmının gitmesi de ek darbe olmuştu. Fakat Selçuklular ruhlarının derinliklerinde göçebe kültürünü muhafaza etmekteydi. Sultanın gerçek payitahtı çadırıydı. 30 Haziran’da Eskişehir yakınında bir vadide bulunuyor ve Haçlı Ordusunu bekliyordu.
Aynı gece Haçlı Ordusu Eskişehir’den uzak olmayan bir yerde karargâh kurmuştu. Güneş yükselir yükselmez Selçuklular taarruzu başlattı. Haçlı ordugâhı kısa bir süre içinde sarılmış bulunmaktaydı. Onlar sevdikleri taktiği uyguluyorlardı. Nihayet güneş göğe yükselirken Haçlı kurtarıcıları geldi. Godefroi, Hugue ve adamları önde, Raymond ve askerleri hemen arkasından geliyordu. Selçuklular tüm Haçlı ordusunun değil sadece küçük kısmının burada olduğunu anlayamamışlardı. Yeni gelenleri görünce tereddüde düştüler ve iki ordunun birleşmesini engelleyemediler.
Onların müdahalesi zaferi getirdi. Selçuklular bir anda çil yavrusu gibi dağılıp çözülmüştü. Panik halinde kaçmaya başladılar. Acelelerinden bütün karargâhı, Kılıç Arslan’ın ve beylerin çadırlarını, içinde bulunan bütün hazineleriyle bıraktılar.
Bu, önemli bir zaferdi. Ama Haçlılar ilk andaki kuşatmanın hakkını vermişlerdir. Gesta Francorum‘un anonim yazarı, Türklerin belki de dünyanın en asil milleti olabileceğini iddia etmiştir; her iki millet de (Franklar ve Türkler) efsaneye göre Truva Savaşı’ndan türemekteydi. Fakat Selçukluların bu kuşatmadaki mağlubiyeti ve kaçması, Haçlıların Anadolu’dan emniyetle geçmelerini sağlamıştı. Önceden başkentini, sonra da payitahtı ve hazinesinin en büyük kısmını yitiren Sultan, nihayet Haçlıları tutmanın beyhude olduğuna karar verdi. Kaçışı sırasında kendisi ve adamları çevre şehirleri tahrip edip kendi kaderleriyle baş başa bıraktıktan sonra dağlara çekildiler.
Haçlı Ordusu Eskişehir’de iki gün kaldı. 3 Temmuz’da Anadolu yaylalarına atılmış bulunmaktaydılar. Ağustos ortasında Konya’ya vardılar. Konya on üç yıldır Selçuklularda idi. Kısa bir süre önce ise Kılıç Arslan burayı başkenti yapmıştı. Haçlılar vardığında ise şehir tamamen terk edilmişti. Selçuklular kaçmış, arkalarında ise sevimli Meram bağlarını ve akan suları bırakmışlardı. Burada birkaç gün kaldılar. Hepsinin de dinlenmeye ihtiyacı vardı.
Sonrasında Ereğli’ye doğru yola çıktılar. Burada, Emir Hasan ve Danişmend emirinin kumandasında bir orduya rastladılar. İki kumandan Haçlıların buraya gelişinin zor olacağına kanaat getirmişti lakin Haçlılar oradaydı ve taarruza geçtiler. Selçuklular süratle kuzeye kaçtılar. Ereğli şehrini Kutsal Ordular’a bırakmışlardı. Bu sırada gökyüzünde bir kuyruklu yıldız parlamıştı.
Antakya Önlerinde: Tarihi Kuşatma ve Yağısıyan’ın Savunması
Antakya, Orontes (Asi) Nehri kenarında, denizden yirmi kilometre mesafededir. Milattan önce 300’de I. Selevkos tarafından inşa edilmiş ve onun babasının ismini almıştır. Roma Devleti içinde en büyük üçüncü şehir olan Antakya, Hristiyanlar için özel bir önem taşıyordu. İlk Hristiyan adını burada almışlardı ve ilk piskoposluk burada kurulmuştu. 6. Yüzyılda depremler ve İranlılar yüzünden burası parlaklığını kaybetmiş, Araplardan sonra da gittikçe küçülmeye başlamıştır.
Antakya 10. Yüzyılda Bizans’ın burayı geri almasıyla kendine gelmişti. Kutalmış 1085’te burayı aldıktan sonra Yağısıyan’ı vali tayin etmişti. Yağısıyan 10 yıldır burada valilik yapıyordu. Yağısıyan, Haçlıların harekete geçtiğini duyduğunda Ortodoks Patriği sınırlayıcı emirler vermeye başladı. Sonrasında patrik hapse atıldı. Birçok Hristiyan şehirden sürüldü, bir kısmı da kaçtı.
Yağısıyan ilk tedbir olarak müttefik aradı. Halep Emiri Rıdvan bunu reddetti. Dımaşk Meliki Dukak ise kabul ederek buraya geldi. Bağdat ve İran’daki sultanlar da onu destekleyeceklerini söylediler. Selçuklular 1085’te şehri ancak ihanet sayesinde ele geçirebilmişlerdi, Yağısıyan’ı tehdit eden yegâne tehlike de buydu. Yağısıyan tüm suru kaplayacak askeri elinde bulundurmuyordu; takviye kuvveti almadığı sürece savaşa girişmedi.
Yağısıyan bir taarruz bekliyordu lakin bu taarruzu sadece komutanlar arasında Raymond istemişti. Diğerleri buna karşı çıktılar, birlikler yorgundu. Tankred İskenderun’dan dönecekti. Guynemer bir takviye getirebilirdi. Bohemund’un etkisiyle taarruzdan vazgeçildi. Sonbahar geçip kış gelince, Haçlıların cesareti kırılmaya başladı. Lakin başarılar da vardı. Harim garnizonu imha edilmiş, Süveydiye Limanı alınmıştı. Haçlılar Antakya’yı yiyecek dolu bulmuşlardı. Haçlılar bol bol beslenmişlerdi lakin kış bastırınca ortada kalan bir şey olmadı. Komutanlar, tepe üzerinde bir kule inşa ettiler. Kule Malregard adını aldı.
Kış Şartları ve Zorluklar
1097 Noel’inde yiyecek kalmamıştı. Haçlı komutanlarından bazıları civar yerleşim yerlerinden erzak almayı kararlaştırdılar. Kuşatma bu arada Raymond ve Le Puy komutasında devam edecekti. Bohemund ve Robert 28 Aralık’ta yola çıktılar. Bu hareketleri derhal Yağısıyan’a ihbar edildi. Yağısıyan bunlar uzaklaştıktan sonra köprü üzerine bir çıkış yaptı ve Haçlılara saldırdı. Raymond ise bu durumu kurtardı. Karanlıklar içinde geçen savaşta Selçuklular kısa bir süre içinde kaçışmaya başladı. Şehre geri döndüler.
Bu arada Bohemund ve Robert elleri boş döndüler. Ertesi gün büyük bir deprem olmuştu. Bundan sonra Aurora Borealis gökyüzünü aydınlattı. Bunun ardından durmadan yağmurlar yağdı. Zor bir durumdu. Kıbrıs Adası iyi bir yardım oldu. Kıbrıs, Haçlıların gereksinim duyduğu her şeyi göndermişti. Gönderdikleri ne kadar çok olursa olsun pek bir iş göremezdi. Askerler ordugâhtan kaçmaya başlıyorlardı. Derhal bunlar takip edilerek geri getirildi.
Bu arada Selçuklular, Haçlılara karşı bir ordu toplamaktaydı. Dukak yardım yapmayınca Yağısıyan tekrar Rıdvan’a başvurdu. Onun yüksek hâkimiyetini tanıdıktan sonra ancak yardım gönderdi. Şubat başında Harim’i zapt ederek bir taarruza yeltendiler. 8 Şubat’ta Frank şövalyeleri nehir ile Antakya Gölü arasında mevzi aldılar. Buradan bir baskın yapmak mümkündü. Sabah taarruz başladı ama pek kısa bir süre sonra Selçuklu ordusu dağıldı, Rıdvan’ın askerleri Halep yoluna dökülmüştü. Harim yeniden Haçlılarındı.
Bu zafer her ne kadar Haçlıların kendilerine güvenini geri getirmişse de durumlarını düzeltmemişti. O sıralarda bir filo buraya gelmişti. Gemilerin geldiğini duyunca Raymond ve Bohemund yola çıktılar. Bunlar 6 Mart’ta yüklü şekilde dönerken bir Müslüman müfrezesinin pususuna düştüler. Pusuya hazırlıksız olan Haçlılar dağıldı. Raymond ve Bohemund’un kılıçtan geçirildiği söylentisi vardı. Bu haber üzerine Selçuklular şehir kapısından çıkarak bir taarruz başlattılar lakin söylenti asılsızdı. Tam zamanında varan Haçlı birlikleri Selçukluları dağıttı, şehre püskürttüler.
Tüm malzemeler yeniden kurtarılmıştı. Bu zafer Antakya’nın tamamıyla kuşatılmasına sebep oldu. Kuşatma kuleleri inşa edildi. Kuleyi kendisine alan Raymond sayesinde bu kule “Raymond Kulesi” olarak bilinmektedir. 19 Mart’ta biten kule köprüyü kapatmıştı. Artık şehre kimse giriş veya çıkış yapamazdı. Şehir garnizonu açlık çekmeye başlarken Haçlılar zafer eşiğindeydi.
Kürboğa’nın Gelişi ve Antakya’nın Düşüşü
Mayıs başında Kürboğa’nın yürüyüşe geçtiği öğrenildi. Birçok devlet onun komutasına birlikler vermişti. Antakya’da Yağısıyan, çok zor olmasına rağmen hâlâ dayanmaktaydı. Haçlıların sinirleri gittikçe gerilmekteydi. Kürboğa’nın yanlış bir hesabı üzerine Haçlılar derin bir nefes aldı. Mayısın son üç haftası boyunca boşuna Urfa’ya saldırmış, Antakya’ya gitmemişti.
Bu sıralarda Bohemund canla başla çalışmaktaydı. Antakya’daki subaylardan Firuz adında biriyle irtibat kurmuştu. Mayıs sonunda Kürboğa Urfa’dan vazgeçerek Antakya’ya yürüyüşe başladı. Ama 2 Haziran’da Fransızlardan büyük bir ordu İskenderun’a doğru yola koyuldu. Bunlar hareketlerini sadece birkaç saat geciktirmiş olsalardı, başka türlü düşünürlerdi. Firuz, ihanete hazır olduğunu söylemişti. Güneş batarken Haçlı ordusu doğuya doğru harekete geçti. Şehir kapısı bazı olaylar sonucunda açılmıştı. Ordunun büyük kısmı bu kapı önünde beklemekteydi. Şehirde az bir direnişle karşılaştılar. Karışıklık içinde fazlaca insan öldü. Kargaşaya uyanan Yağısıyan her şeyi kaybettiğini anlamıştı. Dağlık araziye kaçtı. Bohemund çıkabildiği en yüksek yere çıkarak buraya sancak dikti. Bu, güneş doğarken sevinçli bir selam gibiydi.
İçkaleye şiddetli bir taarruz yapıldı fakat geri püskürtüldüler. Lakin bir tesellileri vardı; Yağısıyan’ın başı eline geçmişti. 3 Haziran akşamında şehirde Müslüman kalmamıştı. Hepsi civar köylere yahut Kürboğa’ya sığınmak üzere kaçmışlardı. Antakya tahrip edildi, şehrin sokaklarında cesetler vardı. Ama her şeye rağmen zafer kazanılmıştı. Antakya’nın fethi bütün Hristiyanlığın kalbine sevinç doldurmuştu. Fakat ilk coşku geçip durumlar soğukkanlılıkla gözden geçirilince, Haçlılar durumun eskisine nazaran o kadar da iyi olmadığını fark ettiler. Şüphesiz bazı üstünlükler sağlamışlardı, bir kere şehir tahkimatı ellerindeydi. Barınacak yer bulmuşlardı, fakat surlar büyük birliklere ihtiyaç duyuyordu. İçkale de alınamamış, etrafının çevrilmesi gerekmişti. Lakin onlar da zayıftılar. Bir de yiyecek bulamamışlardı. Ancak asıl cevap verilecek soru şuydu: Şehir kime teslim olunacaktı?
Büyük Antakya Savaşı
Bununla beraber Kürboğa yoldaydı. Şehir savunulmalıydı. Bu arada Le Puy piskoposu kutsal yerleri ibadete açtı. Patrik Ioannes hapisten çıkartılıp tahtına oturtuldu. Kürboğa göründüğü zaman Kutsal Savaşçılar şehre ancak biraz yerleşebilmişlerdi. Kürboğa 5 Haziran’da Asi Irmak’a vardı. İki gün sonra ordugâh kurdu. Şemsüddevle, derhal ona ulaklar göndererek yardım istedi. Fakat bu boşunaydı. Kaleyi Kürboğa’nın adamı Ahmed bin Mervan’a teslim etmeye zorlandı.
Kürboğa önceden içkaleden şehre sızmayı planlamıştı. Bunu Bohemund ve Raymond engelledi. 10 Haziran’da şehir kuşatıldı. Haçlılar buna engel olmak için bir çıkış hareketi yaptılarsa da surların arkasına geri dönmek zorunda kaldılar. Bu, moral bozucuydu. Şehrin zaptı ile çıkan savaşçılık tansiyonu en aşağı seviyeye düştü. Zamanla yiyecek maddeleri de azaldı.
Kuşatılanlar ancak Bizans İmparatorunun gelmesiyle kurtulabileceklerini düşünüyorlardı. Aleksios’un ordusunun Konstantinopolis’ten çıktığı haberi gelmişti. Dukas Haçlıların kullandığı anayola varmıştı. Haziran ortalarında İmparator Akşehir’de idi. İlerlemek üzereyken Etienne ve Guillaume karargâhına geldiler. Bunlar, Antakya’nın çoktan zapt edildiğini söylediler; ne var ki bu yanlıştı ve İmparator buna inandı. Eğer Antakya Selçuklular tarafından zapt edilmiş ve Franklar imha edilmiş ise taarruzlarına devam edeceklerdi. Bu durumda ilerlemek delilikten başka şey olamazdı. Geri çekildiler. Haçlılar ise imparatorun geri döndüğünü öğrenince fena halde içerlediler. Onlara ihanet etmişti. Bizans’ı bu yüzden hiç affetmediler. Haçlılar, Etienne de Blois’in suçlu olduğunu biliyordu. Vakanüvisler onun korkaklığından çokça bahseder.
Bu arada Kürboğa Antakya’yı sıkıştırmaya devam ediyordu. 12 Haziran’da yaptığı ani taarruz ona az kalsın bir kuleyi ele geçirme fırsatını verecekti. Üç şövalyenin olağanüstü kahramanlığı bunu önlemişti. Böyle bir olayın tekerrürünü önlemek üzere Bohemund, surun yakınındaki bölgeleri yaktırdı, böylece daha rahat hareket edeceklerdi. Raymond hasta yattığı için kumandayı elinde bulunduran Bohemund, Kürboğa’nın karargâhına var güçle saldırmaktan başka çaresi olmadığını düşünüyordu. Haçlıların morali düzelirken, Kürboğa birliklerini tutmakta güçlük çekiyordu.
Halep Meliki Rıdvan Kürboğa’nın yardıma ihtiyacı olduğunu anlamıştı. Onunla müzakereye girişti ama bu sefer de Dımaşk hükümdarının keyfini bozdu. Dukak, Mısırlıların kendi yurduna saldırmalarından korkuyor ve bu sebeple güneye dönmek istiyordu. Hıms emiri, Menbiç emiri ile geçimsizlik yaşamaktaydı. Kürboğa’nın kendi birlikleri içinde de kargaşa hâkimdi. Haziran’da ordudan kaçma had safhadaydı. 27 Haziran’da Haçlılar Kürboğa’nın karargâhına elçiler gönderdiler. Ancak elçiler elleri boş döndüler.
Bundan sonra savaştan başka imkân kalmamış oluyordu. 28 Haziran sabahı Haçlı ordusu savaş nizamına sokuldu. Şehir kapılarından çıkıp Kürboğa’nın karargâhına saldırmaya başladılar. Bunların bu şekilde çıkmasını gören Kürboğa’nın kumandanlarından Vessab b. Mahmud, efendisine saldırılması konusunda ısrar etti. Kürboğa ise korkuyordu. Bu yüzden Haçlılara bir elçi göndererek müzakere etmek istediğini belirtti. Fakat Haçlılar için artık iş işten geçmişti, ilerlemeye devam ettiler. Bunun üzerine Kürboğa umutsuzca bir “Hilal” taktiği denemesi yaptı fakat Bohemund bunu engelledi ve şiddetli savaş başladı.
Selçuklular sarsılmaya başladı, bu arada başta Dımaşk emiri olmak üzere birçok Müslüman emir de Kürboğa’nın ordusunu terk etti. Kendi sadakatlerini muhafaza eden iki emir sadece Sökman ve Hıms emiri idi. Selçuklu ordusu yenildi, Kürboğa kaçarak Musul’a vardı. İçkale kumandanı Ahmed b. Mervan savaşı izlemişti. Selçukluların yenildiğini görünce teslim olmak istedi. Haçlıların zaferi büyüktü. Sonuç Antakya’nın Haçlıların elinde kalması idi. Şehri Bohemund devraldı.
Salgın ve Liderlerin Kaybı
Temmuz ayı içinde şehirde şiddetli bir salgın çıktı. Salgının ilk kurbanı zaten hasta olan Le Puy piskoposu Adhemar oldu, 1 Ağustos günü öldü. Adhemar’ın ölümü Haçlı seferlerinin en büyük facialarından biridir. O, gölgede kalmış bir şahsiyet olmasına rağmen diğer tüm Haçlılardan nüfuzluydu. İlkin Papa’nın temsilcisiydi, ikinci olarak da ışıltılı kişiliği göz kamaştırıyordu. Eskişehir savaşının kazanılmasında başrol oynamıştı, birçok savaş divanına da başkanlık ederdi. İleri görüşlü ve zekiydi. Ölmeden önce Haçlıların Reisi idi. Ölümünden sonra Raymond onun düşüncelerini devam ettirdi lakin onun kadar kudretli değildi.
Salgın hastalık bütün Antakya’yı kasıp kavururken Haçlı komutanları çareyi açık arazide aradılar. Bohemund, Çukurova’ya giderek buradaki kalan birlikleri emrine aldı. Godefroi kuzeye yöneldi, Başir ve Ravendan şehirlerine doğru. Robert de la Normandie de Lazikiye’ye gitti. Eylül ayı içinde salgın gücünü yitirdi ve Haçlılar Antakya’ya döndüler. 11 Eylül’de Papa Urbanus’a rapor mektubu yazdılar. Ordunun askerlerinin durumu çok da iyi değildi, mahsul yoktu ve kıtlık devam ediyordu. Bu arada Rıdvan ile bir savaşa girişildi, Rıdvan geri çekildi. Ekim ayı içinde tekrar bir sefere çıkıldı. Rugia fethedildi.
Kudüs Yolunda İlerleme ve Maarratünnuman
23 Kasım’da Raymond ve Robert, Rugia ve Albara’ya doğru yola çıktılar ve 27’sinde Maarratünnuman surlarına ulaştılar. 11 Aralık’ta kuşatma başladı. Şehir fetholundu. 13 Ocak 1099’da Raymond ve birlikleri, Haçlı seferlerine devam etmek üzere Maarratünnuman’dan hareket ettiler. Yanında tüm vassalleri bulunmaktaydı. Guillaume Ermingar kumandasında Antakya’da bıraktığı kuvvet Bohemund ile başa çıkamamış ve onun peşine takılmıştı. Robert de la Normandie, Tankred ile birlikte onunla hareket ediyordu. Baoudoin ve Bohemund ise zapt ettikleri yerlerde kalıyorlardı.
Raymond yirmi kilometre güneyde bulunan Kefertab üzerine yürüdü. Burada 16 Ocak’a kadar bekledi. 22 Ocak’ta Haçlılar, süratle Masyaf kentine ulaştılar. Helu Dağı’nı dolandılar ve ertesi gün Refeniye şehrine vardılar. Burada üç gün kaldıktan sonra Bukayye Vadisi’ne doğru indiler. Burası vadinin yukarı kısmında, tepede inşa edilmiş olup bugün yerinde Krak des Chevaliers’in harabeleri bulunmaktaydı. 28 Ocak’ta surlara saldırdılar. Bu arada Raymond Hısnülekrad’da bulunurken Hama emirinin elçileri geldi. Bunları Trablus emirinin elçileri takip etti. Trablus müzakere yoluyla elde edildi.
Bundan sonra Raymond Arka şehrine taarruz etti. Ordu 14 Şubat’ta surların önüne varmışlardı. 16 Şubat’ta Antartus’un (Tortosa) önüne geldiler. Savaş yapılmadan şehrin müdafileri kaçtı, ertesi sabah şehir onlarındı. Bunun üzerine Markiye Kalesi valisi de Raymond’a itaat etti. Artık Antakya, Kıbrıs ve Avrupa’ya deniz yolu açılmıştı. Bu süre içinde Godefroi, Bohemund ve Robert de Raymond’u takip etmeye başladı. Raymond kısa zamanda onların gelişine pişman oldu. İki ay boyunca tartışmasız liderdi, bunu kaybetmişti. Nisan başında Bizans İmparatorundan mektuplar gelince iş daha karmaşık bir hal aldı. Aleksios Haçlılara Suriye’ye doğru hareket için hazır olduğunu söylüyordu. Eğer haziran sonuna kadar beklerlerse onları Filistin’e götürecekti. Lakin ordu sabırsızdı, reddolundu.
Raymond
Raymond Arka’yı zapt etmeden bırakmak istemiyordu. Ordu, nihayet Raymond devam etmek isteyinceye kadar Arka önünde kaldı. 13 Mayıs’ta ordugâh bozuldu. Bütün ordu Trablusşam’a yöneldi. Trablus emiri, onlara kucak açtı. Haçlılar Trablus’u 16 Mayıs Pazartesi günü terk ettiler. 19 Mayıs’ta Fatımi sınırına vardılar. Haçlılar Beyrut’a gelirken ahali onlara serbest geçiş hakkı tanıdı. Haçlılar 20 Mayıs’ta Sayda’ya ulaştılar. Sayda garnizonu bir çıkış hareketi yaptı ama kolayca püskürtüldüler. Buradan sonra büyük süratle Tyrus’a doğru yürüdüler. 23 Mayıs’ta burayı terk edip 24 Mayıs’ta Akka önüne vardılar. Akka valisi şehri teslim etti. Ordu Hayfa’ya ve kıyı boyunca Karmel Dağı yanından Kaysariye’ye varıp burada dört gün kaldı. Sonrasında Arsuf’a kadar kıyıyı takip ettiler. 3 Haziran’da Remle’ye ulaştılar. Remle bir Müslüman şehri idi. Şehir halkı ve garnizon kaçtı, burayı zapt etmişlerdi. 6 Haziran’da Kudüs’e doğru yürüyüşe devam edildi. Ordu Judaea tepeleri arasından geçti. Emmaus köyünden geçilirken Beytüllahim (Betlehem) şehri elçileri gelip onları kurtarmalarını rica ettiler. Tankred ve Baudoin oraya doğru at sürdüler. Burayı da kurtardılar.
Kutsal Şehir Kudüs’ün Kuşatılması ve Fethi
Ertesi sabah, tepenin doruğuna vardılar. Surları ve kuleleri ile önlerinde Kudüs yükselmekte idi. 7 Haziran 1099 tarihli salı akşamı, Hristiyanlar Kutsal Şehir önünde ordugâh kurdular. Savunma, Fatımi valisi İftiharüddevle’ye bırakılmıştı. Surlar iyi olduğu gibi onun emrinde güçlü bir garnizon da vardı. Bu vali, Hristiyanları şehirden atmak kararı verdi. 10. Yüzyılda şehirde Hristiyan sayısı Müslüman sayısından çoktu, halife El-Hakim zamanında bunların sayıları azaltılmıştı yine de binlercesi duruyordu.
12 Haziran’da Haçlı komutanları Zeytindağı’na bir hac ziyareti yaptılar. Bir ihtiyar keşiş, surlara ertesi gün saldırılmasını talep etti. Kabul edildi lakin başarısız oldu. Bundan sonra genel bir taarruz planladılar. Temmuz başında, Mısır’dan bir ordu çıktığı haberi geldi. Haçlı komutanlarının zamanı kalmamıştı. Genel taarruz 13 Temmuz’u 14’e bağlayan gece başlandı. 14 Temmuz akşamı Haçlılar sura yanaştılar, lakin savunma çok güçlüydü. Sonraki günün öğle saatlerine doğru bir köprü inşa ettiler. Hücum merdivenleri ve büyük bir coşkuyla saldırıp şehre inmeyi başardılar. Garnizon Harem-i Şerif meydanına doğru kaçarken Haçlılar bunları takip etti ve savaş başladı. Bir kısmı teslim oldu ve canlarını kurtardılar.
Ne var ki Haçlılar, büyük bir katliama imza attılar. Katliam bütün gün devam etti. Bu katliam bütün Hristiyan dünyasında derin akisler uyandırdı. Kurbanların sayısı bilinmemektedir. 17 Temmuz’da şehir tamamen fetholunduktan sonra şehre bir hükümdar tayin etmek için Haçlı reisleri toplandılar. Bunların çoğunun seve seve kabul edeceği hükümdar, Adhemar, ölmüş idi. Bununla beraber zafere sevinecekleri şüphesiz başka kimseler de bu haberi alamadılar. Kudüs patriği Symeon, kuşatmadan birkaç gün önce Kıbrıs’a sürülüp ölmüştü. Uzaklarda, İtalya’da, Papa hasta yatmaktaydı. 2 hafta sonra, 29 Temmuz 1099’da, haber daha ona ulaşamadan ölmüştü…
Ne olursa olsun, zafer kazanılmış ve Haçlı seferi başarıyla sonuçlanmıştı…
Kaynaklar:
Asbride, First Crusade
Runciman, A History of the Crusades
Maalouf, Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri
Tyrensis, Kronikler
Joinville, Chronicles of the Crusades
Kanat, Sorularla Haçlı Seferleri
Michaud, Haçlı Seferlerinin İlginç Olayları
Hillenbrand, Müslümanların Gözünden Haçlı Seferleri
Aydın Usta, Haçlı Seferlerinde Kuşatma
About the Author
Çok değerli bir yazı çok değerli şeyler öğrendim